 |
| Thiên đường Rêu |
Thắng cảnh có một không hai ở Việt Nam này cũng được người dân truyền tụng một huyền thoại về kho báu biến thành đá, kể rằng: Xưa kia, có một người nọ rất giàu có nhưng chẳng may vợ chết sớm, chưa kịp có với nhau mụn con nào. Vốn là người chung thuỷ, ông ta không tục huyền và nảy ra ý định tu tập Phật pháp. Bao nhiêu của cải vàng bạc châu báu, ông đều đem phân phát cho người dân trong vùng để làm kế mưu sinh. Số còn lại ông cất vào kho cạnh bờ biển (tức thôn 6, xã An Ninh Đông ngày nay) với ý định là sau này khi thành đạo, số của cải ấy sẽ đem ra xây dựng chùa chiền và dâng tặng cho vị minh quân nào yêu thương con dân như con đẻ. Sau thời gian dài tu tập thành Đạo, ông theo Phật về cõi Niết bàn chưa kịp dùng số của cải kia cho ý tưởng tốt đẹp ban đầu.
Biết có kho tiền cạnh bờ biển, nhiều kẻ nảy lòng tham, đang đêm hè nhau đến kho cướp bóc, nhưng lạ lùng thay, cửa kho chỉ là những tấm ván gỗ thông thường như bao cửa nhà dân khác, tường chỉ là những phiến đá chất cao bao quanh, nhưng không tài nào cạy ra được. Đêm này sang đêm khác, ròng rã mấy tháng trời mà tường đá, cửa gỗ vẫn không hề suy suyển. Quá tức giận, chúng bèn dùng củi, bổi chất phủ lên kho và phóng hỏa đốt, lửa cao ngất trời nhưng cánh cửa gỗ vẫn y nguyên.
 |
| Hoa vàng trên cỏ xanh |
Một đêm nọ, bọn tham lam kia lại tìm đến và dùng các vật xú uế bôi lên cánh cửa gỗ rồi chất củi tiếp tục đốt. Nửa chừng bỗng xảy ra cơn gió xoáy như vòi rồng cuốn những kẻ đứng chung quanh kho bạc mất hút lên không và phát ra một tiếng nổ kinh hoàng, khiến mọi người đang say giấc điệp cũng choàng tỉnh, đổ xô ra hướng bờ biển, nơi phát ra tiếng nổ. Nhưng chỉ nghe tiếng sóng biển đập đều đều vào bờ đá lao xao trong đêm tối đen như mực. Sáng hôm sau, họ kéo nhau ra phía bờ biển, thì hỡi ơi, kho bạc của nhà giàu nọ không còn nữa mà chỉ thấy những phiến đá to hình lục giác xếp chồng lên nhau thành từng cột ngay ngắn, cao thấp khác nhau, kéo dài ra tận ngoài biển, thi gan cùng tuế nguyệt.
Bên cạnh gành đá, hệ thống giếng đá ở Phú Yên cũng chứng tỏ sự tồn tại của một nền nông nghiệp phát triển, nối liền với nền hải thương quốc tế từ đầu công nguyên và đặc biệt ở thời đại thương mại (từ thế kỉ XVI-XVIII. Ngoài ra, Phú Yên còn có hai cổ vật đàn đá và kèn đá đều có niên đại cách đây hàng ngàn năm, là những báu vật vô giá bởi sự độc đáo của nó. Những tảng đá từ vài chục đến vài trăm kí đã được khoét đường ống gờ xoắn bên trong theo một quy luật âm thanh và một phương pháp mà cho đến nay các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra lời giải. Những khối đá nhìn có vẻ tự nhiên nhưng kì thật đó là tác phẩm nghệ thuật độc đáo bậc nhất của thế giới âm nhạc theo công bố của Hội đồng nghệ thuật Nhà nước vào năm 1996 và đã trở thành bảo vật quốc gia.
Đá Phú Yên có âm sắc cao. Đàn đá được làm từ loại đá cứng và lượng khoáng chất rất cao. Bộ đàn đá được phát hiện tại tỉnh Phú Yên là bộ có âm thanh hoàn chỉnh nhất. Đặc biệt, kèn đá không chỉ hòa tấu với đàn đá mà còn có thể tấu với dàn nhạc hiện đại, tạo nên âm thanh lạ, hiếm thấy ở bất kì một bộ âm thanh nào khác.
Các di tích, di vật bằng chất liệu đá và những di sản văn hóa đá phi vật thể tồn tại đến ngày nay không những có giá trị về mặt văn hóa mà còn là minh chứng về sự hiện diện của con người ở vùng đất Phú Yên trong tiến trình phát triển. Những hiện vật, di tích ấy cho thấy rằng đá có hồn. Qua đá, biết được cuộc sống của ông cha ta cách đây mấy ngàn năm.