Vespa là thương hiệu của dòng sản phẩm xe gắn máy yên thấp bánh nhỏ (scooter) của hãng Piaggio. Dòng xe này ra đời từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và ngày nay nó vẫn tiếp tục được sản xuất đến nay.
Vespa được coi là biểu tượng của thời kỳ tái thiết sau chiến tranh của Italy bởi vì nó được thiết kế dựa trên những phế tích còn lại của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai. Chiếc xe Vespa đầu tiên ra đời là vào năm 1946, thời điểm ngay sau thế chiến thứ hai ác liệt, chiếc xe lịch sử ra đời năm 1946 mang dáng dấp của hòa bình và tự do.
Hãng xe Piaggio được thành lập tại Genoa, Ý vào năm 1884 bởi Rinaldo Piaggio – một chàng trai chỉ mới 20 tuổi. Công ty khởi đầu với hoạt động gia công gỗ, rồi chuyển qua sản xuất các phụ kiện tàu, máy bay và thủy phi cơ.
Những phụ kiện này được sản xuất tại nhà máy Finale Ligure và sau đó là Pontedera (Tuscany). Từ đó, Piaggio trở thành một trong những hãng sản xuất máy bay lớn nhất nhì nước Ý. Vì vậy, những nhà máy Pontedera và Finale đã bị cho vào tầm ngắm quân sự và bị ném bom trong Thế chiến thứ hai.
Nước Ý bắt đầu vào việc xây dựng lại đất nước sau chiến tranh từ năm 1946, nhà máy Pontedera được xây dựng lại bởi một trong hai người con của ông Rinaldo là Enrico. Enrico đã lựa chọn đường lối kinh doanh mới tập trung vào phát triển phương tiện đi lại cá nhân.
Vespa 98 – 1946
Tháng 4 năm 1946, một mẫu xe gắn máy đột phá mang tính thực tiễn cao được ra mắt lần đầu tiên trước công chúng tại Golf Club ở thủ đô Roma. Đây cũng là lần đầu tiên biểu tượng (logo) Piaggio mới được gắn nổi trên yếm xe, thay thế huy hiệu hàng không trước đây.
Thành công tức thời của Vespa ngay lập tức thu hút được sự quan tâm rộng rãi của giới truyền thông và sự tò mò, ngạc nhiên, thậm chí hoài nghi của dư luận. Việc thương mại hóa những chiếc xe Vespa đầu tiên được thực hiện thông qua một mạng lưới phân phối quy mô nhỏ với mức giá 55,000 lira Ý cho bản tiêu chuẩn và 66,000 lira Ý cho bản cao cấp.
Vespa 98 Corsa Circuito – 1947
Vespa 98 Corsa được sáng tạo để chứng minh cho toàn thế giới khả năng cạnh tranh cao của một chiếc xe hai bánh nhỏ gọn trong các cuộc đua. Số lượng xe Vespa tăng lên ngày một đông đảo trên từng con phố và quảng trường khắp nước Ý chính là động lực thúc đẩy Enrico Piaggio sản xuất một mẫu xe quyết liệt hơn nhằm chinh phục những chặng đua.
Người đầu tiên lái chiếc Vespa 98 trên đường đua là Giuseppe Cau. Ông đã giành chiến thắng tại chặng leo dốc lên đồi Monta Mario năm 1947. Mẫu xe đua Vespa 98 Corsa đại điện cho sự đổi mới với tốc độ vượt bậc.
Thân xe bằng thép nguyên khối được chế tác hoàn toàn thủ công. Hệ thống phanh tang trống được trang bị ống thoát khí để giảm nhiệt. Hộp hộp số ba cấp cho phép điều khiển động cơ bằng van bướm, làm mát bằng hệ thống thông gió cưỡng bức. Do được thiết kế với màu đỏ nguyên gốc, mẫu xe này còn được biết đến với tên gọi “quả cầu lửa”.
Vespa 98 II Serie – 1947
16,500 chiếc xe thuộc đời thứ 2 của Vespa 98 đã được sản xuất để đưa vào thị trường. Phiên bản mới thể hiện sự vượt trội so với những mẫu xe trước cả về mặt thẩm mỹ lẫn các chi tiết kỹ thuật. Không chỉ nhằm phục vụ mục đích thay thế lốp xe bị thủng do điều kiện đường xá tồi tệ sau chiến tranh, bánh xe phụ còn trở thành một trong những chi tiết đặc trưng, dễ nhận diện nhất của chiếc xe Vespa.
Hình ảnh Vespa 98 gợi nhớ ngành kinh doanh máy bay của Piaggio, nhờ thiết kế đèn pha đã cải tiến cùng với tông màu ánh bạc kim loại. Khi các tạp chí đăng tải thông tin, phải chờ đợi 8 tháng để sở hữu một chiếc Vespa 98, việc buôn bán trên thị trường “chợ đen” ngay lập tức nở rộ. Những chiếc Vespa mới được nâng gấp đôi giá bán, đạt đến đỉnh điểm 125,000 lira Ý.
Vespa 125 Corsa “Alloy Frame” – 1949
Năm 1949, Chiếc Vespa đầu tiên được sản xuất với bộ khung xe đua và các bánh xe làm từ hợp kim nhôm, thiết kế vốn thường dùng trong xây dựng máy bay, được lắp ráp với nhau bằng đinh tán. Đây là công nghệ sản xuất vượt bậc nhất vào thập kỷ 40.
Vespa 125 – 1949
Năm 1948, Piaggio ra mắt một mẫu xe Vespa hoàn toàn mới. Từ năm 1946 đến năm 1947, 1183 chiếc Vespa 125 phân khối được tiếp thị và phân phối chủ yếu ở thị trường nước ngoài (đặc biệt là Thụy Sĩ). Cuối năm 1947, Enrico Piaggio quyết định dừng hoàn toàn việc sản xuất Vespa 98 phân khối, chỉ tiếp tục mẫu xe 125 phân khối cho cả thị trường nội địa Ý và toàn bộ các thị trường quốc tế.
Một số thay đổi được đưa vào nhằm thích nghi với nhu cầu mới bao gồm đòn treo phía trước, nắp động cơ được nâng lên để dễ dàng thâm nhập vào khu vực động cơ và máy móc. Phiên bản Vespa năm 1949, hiện được được trưng bày tại bảo tàng Piaggio, mang tính thẩm mỹ cao hơn với thiết kế mới nhờ hệ thống làm mát và hộp số điều khiển cải tiến.
Vespa Circuito 125 – 1949
Vào cuối những năm 1940, các công ty sản xuất xe gắn máy lớn cho rằng cách tốt nhất để quảng bá sản phẩm là tham gia vào những giải đấu nhằm thu hút sự chú ý của công chúng, hướng đến đối tượng khách hàng tiềm năng. Với cùng mục đích như vậy, những chiếc xe Piaggio tiếp tục góp mặt tại nhiều cuộc đua.
Không chỉ phục vụ nhu cầu quảng cáo sản phẩm xe gắn máy, giải đua xe 125 phân khối còn là sân chơi dành cho những thử nghiệm mang tính giải pháp. Từ giải đua này, những cải tiến mới cho các mẫu xe tiêu chuẩn đã được áp dụng.
Những chiếc Vespa tham gia cuộc đua được gia công và lắp ráp tỉ mỉ bằng tay bởi các chuyên gia đến từ Piaggio và được điều khiển bởi các tay lái điêu luyện như Dina Mazzoncini và Giuseppe Cau. Và Giuseppe Cau đã chinh phục chặng đua nước rút tại Catania Etna vào năm 1950, về nhất tại bảng đua 125 phân khối, và thứ 3 chung cuộc sau Guzzi và Benelli.
Vespa Montlhery – 1950
Để quảng bá hình ảnh đậm chất thể thao của Vespa, Piaggio chuyển hướng từ tập trung vào khán giả sang việc phá vỡ các kỷ lục. Ngày 7 tháng 4 năm 1950, tại trường đua Montlhery nước Pháp, sau 10 giờ thử nghiệm với 3 tay lái chuyên nghiệp lần lượt điều khiển, Vespa đã chiến thắng mọi đối thủ, lập kỷ lục thế giới (tốc độ trung bình 134 km/giờ), đạt tốc độ trung bình 129,7 km/giờ tại chặng đua 100 dặm, tốc độ trung bình 123,9 km/giờ tại chăng đua 500 dặm và tốc độ trung bình 124,3 km/giờ tại chặng đua 1,000 km.
Trong suốt 10 tiếng đồng hồ, những chiếc Vespa chinh phục tổng cộng 1,049 km. Bằng một phiên bản gần giống với chiếc xe đua Vespa 125 phân khối, sản xuất với bộ khung hợp kim nhôm năm 1949, Mazzoncini đã đạt kết quả tuyệt vời tại những cuộc đua ông tham gia, trong số đó có chiến thắng thuyết phục tại bảng đua dành cho xe hai bánh tại Genoa, nơi cuộc tranh tài giữa Vespa và Lambretta vô cùng căng thẳng.
Vespa Siluro (Torpedo) – 1951
Năm 1951, Vespa lập kỷ lục đáng tự hào nhất trong lịch sử của hãng: bay qua 1 km trên không trung. Ngày 9 tháng 2, tại xa lộ thủ đô Roma (gần Ostia), một chiếc Vespa với động cơ hai pit-tông đối đỉnh (công suất tối đa 17.2 mã lực tại 9.500 vòng/phút) thiết kế bởi Corradino D’Ascanio, điều khiển bởi Dino Mazzoncini, đã bay lên không trung từ kilomet số 10 đến kilomet số 11 với kỷ lục thế giới 21,4 giây, đạt vận tốc trung bình 171.1 km/giờ.
Vespa 125 – 1951
Tương tự như năm 1948, doanh số bán hàng năm 1951 theo đà tăng nhanh nhờ vào công nghệ đổi mới và tính thẩm mỹ được nâng cao. Mẫu xe năm 1951 thậm chí còn trở nên nổi tiếng hơn nhờ sự ra mắt đầy ấn tượng trong bộ phim lãng mạn huyền thoại Roman Holiday, kể về chuyện tình của hai nhân vật do Audrey Hepburn và Gregory Peck thủ vai tại thủ đô Roma.
Vespa 125 “Six Days” – 1951
Tương đồng với chiếc Vespa 125 về mặt thẩm mỹ, mẫu “Six Days” khác biệt ở cấu tạo bình xăng có gờ bảo vệ bao quanh và bộ chế hòa khí kích thước lớn hơn đạt tại thùng xe bên phải. Biệt danh “Six Days” đến từ cuộc thi International Six Days lần thứ 26 diễn ra vào năm 1951, là nơi Vespa đã dành được 9 huy chương vàng.
Đội đua Piaggio khi đó bao gồm: Biasci, Cau, Crabs, Mazzoncini, Merlo, Nesti, Opesso, Riva, Romano và Vivaldi. Chiếc Vespa 125 “Six Days” đồng thời chiến thắng cúp vô địch của Hiệp Hội Xe gắn máy Ý năm 1951, nơi chứng kiến 3 tay lái thống lĩnh các cuộc đua trên những chiếc Vespa (Giuseppe Cau, Miro Riva, Bruno Romano).